İran’dan Hürmüz Boğazı İçin Yeni Hamle: Geçiş Ücretleri Gündemde

İran-ABD savaşı sürerken İran, ateşkes için öne sürdüğü taleplerine Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenliğinin tanınmasını da ekledi. İran’ın bu talebinin kabul edilmesi halinde gemi geçişlerinden aylık 800 milyon doları aşan gelir elde edebileceği belirtiliyor.

İran’ın çatışmalar sırasında Hürmüz Boğazı’nı kapatması piyasalarda etkili oldu. Dünya petrol ve LNG sevkiyatının yüzde 20’sinin yapıldığı boğazdan geçişlerin durmasıyla Brent petrolün varil fiyatı 100 doları aştı. Enerji fiyatlarındaki yükselişin enflasyona yol açacağı endişesiyle ABD Merkez Bankası Fed’in faiz indirimi ihtimali azalırken altın fiyatları da düştü. Körfez ülkeleri petrol üretimlerini önemli ölçüde azalttı.

Bir zamanlar günde 150 gemi geçen boğazdan artık İran’ın taleplerini karşılayan sınırlı sayıda geminin geçişine izin veriliyor. İran’ın savaşın sona ermesi için açıkladığı talep listesinde Hürmüz Boğazı üzerinde egemenliğinin tanınması yönünde madde de yer alıyor. İran’ın yeni dini lideri Mojtaba Hamenei yaptığı konuşmada boğazı kapatma gücünün kullanılmaya devam edilmesi gerektiğini söyledi.

CNN’de yer alan habere göre İran’ın boğazdan geçiş yapacak gemilerden gemi başına 2 milyon dolar ücret alacağı konuşuluyor. Bu kapsamda İran’ın anayasa değişikliği yaparak bu adımı atmaya hazırlandığı ifade ediliyor.

İran’ın bu hamle ile ayda ortalama 800 milyon dolarlık gelir elde edebileceği, bu rakamın ülkenin aylık petrol ihracat gelirinin yüzde 20’sine denk geldiği belirtiliyor. Bu gelirin Mısır’ın Süveyş Kanalı’ndan elde ettiği gelire yakın olduğu ifade ediliyor.

Basra Körfezi ile Hint Okyanusu’nu birbirine bağlayan boğazın en dar yeri 35 kilometre genişliğinde bulunuyor. Boğaza İran ve Umman’ın kıyısı bulunurken, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku’na göre iki ülkenin de yasaları geçerli oluyor. Boğazın orta kısmı ise uluslararası sular kapsamında yer alıyor. İran bu sözleşmeye dahil değil.

Daha önce iki ülkeye kıyısı olan bir boğazdan vergi alan tek ülke Danimarka olmuş, 1800’lü yıllarda uygulanan bu vergi 1857 yılında kaldırılmıştı.

Uluslararası açıklamalar

Bloomberg Economics Ortadoğu sorumlusu Dina Esfandiary konuya ilişkin, “İran, (Hormuz) stratejisinin ne kadar başarılı olduğunu, küresel ekonomiyi rehin almanın ne kadar ucuz ve nispeten kolay olduğunu gördü. Savaşta çıkarılan derslerden biri, bu yeni kaldıraç gücünü keşfetmiş olması ve muhtemelen gelecekte tekrar kullanacak olmasıdır. Bence bunu paraya çevirmek, bu kaldıraç gücüne sahip olduğunu keşfetmenin bir parçası.” dedi.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise yaptığı açıklamada, "Bu sadece yasa dışı değil, kabul edilemez, dünya için tehlikeli ve dünyanın bununla mücadele etmek için bir plana sahip olması önemli" dedi. G7 toplantısına katılan dışişleri bakanları da güvenli ve ücretsiz seyrüsefer özgürlüğünün yeniden sağlanmasının gerekliliğini vurguladı.