Gayrimenkulde Yapay Zeka Dönemi: Kira ve Satış Gelirleri Takipte

Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), yıllık gelir vergisi beyannamelerinin verilmesi için son günlere girilirken yapay zeka destekli analiz sistemleriyle beyan dışı bırakılan ya da düşük beyan edilen gelirleri tespit etmeye başladı. Özellikle gayrimenkul alım-satım, kira, temettü ve kar payı gelirleri detaylı şekilde inceleniyor.

2025 yılına ilişkin gelir vergisi beyannameleri için tanınan sürenin 31 Mart’ta sona erecek olması nedeniyle mükelleflerin tüm gelir unsurlarını eksiksiz ve doğru şekilde beyan etmesi gerekiyor. Bu kapsamda kira gelirleri, beyan edilmesi gereken ücret gelirleri, menkul sermaye iratları ile değer artış kazançları yakından izleniyor.

GİB’in geliştirdiği yapay zeka destekli sistemler kapsamında bankalar, finans kuruluşları ile kamu ve özel sektörden elde edilen veriler tek merkezde toplanıyor ve beyan sistemleriyle entegre ediliyor. Bu sayede mükelleflerin beyanları ile fiili ekonomik faaliyetleri karşılaştırılarak para akışları, tahsilat süreçleri ve işlem hacimleri üzerinden analizler yapılıyor.

Riskli mükellefler ve işlemler belirleniyor

Sistem, gelir ile beyan edilen kazanç arasındaki uyumsuzlukları, olağan dışı ciro dalgalanmalarını ve sektörel verilerle örtüşmeyen finansal davranışları inceleyerek dikkat çeken sapmaları belirliyor. Sürekli zarar beyan eden işletmeler, matrahsız veya düşük matrahlı beyannameler sunanlar ile banka ve POS verileriyle beyanları arasında uyumsuzluk bulunan mükellefler öncelikli olarak ele alınıyor.

Gayrimenkul sektöründe ise Mekansal Veri Analizi (MEVA) Projesi kapsamında alım-satım işlemleri detaylı şekilde inceleniyor. Taşınmazların konumu, imar durumu, metrekare birim değerleri, arz-talep dengesi ve sosyoekonomik göstergeler birlikte değerlendirilerek fiyat analizleri yapılıyor. Uydu görüntüleri, tapu kayıtları ve coğrafi bilgi sistemleri verileri kullanılarak piyasa değerinden sapmalar tespit ediliyor.

Kira ve menkul gelirler detaylı analiz ediliyor

Kira gelirlerine yönelik denetimlerde saha çalışmalarıyla elde edilen bulgular, elektrik, su ve doğal gaz abonelik verileri ile birlikte analiz ediliyor. Taşınmazların kullanım durumu ve tüketim yoğunluğu üzerinden kira ilişkisinin varlığı ve sürekliliği değerlendiriliyor. Bu sayede beyan edilen kira gelirleri ile fiili kullanım karşılaştırılarak düşük veya hiç beyan edilmeyen durumlar belirleniyor.

Menkul sermaye iradı gelirlerinde ise Merkezi Kayıt Kuruluşu verileri kullanılarak hisse senedi işlemleri, temettü ve kar payı dağıtımları üzerinden analizler gerçekleştiriliyor. Gelir akışları mükellef bazında incelenerek beyanlarla karşılaştırılıyor ve uyumsuzluklar tespit ediliyor.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek konuya ilişkin değerlendirmesinde, "Gelişmiş analiz ve karşılaştırma sistemleri sayesinde beyanlar ile gelir arasındaki uyumsuzluklar hızlı ve etkin şekilde tespit edilebiliyor. Mükelleflerimizin, herhangi bir cezai işlemle karşılaşmamak için son gün yoğunluğunu beklemeden beyannamelerini gözden geçirmesi ve eksikliklerini tamamlaması önem taşıyor." dedi.

Şimşek ayrıca vergiye gönüllü uyumun artırılmasının kamu maliyesi ve vergi adaleti açısından öncelikli olduğunu belirterek kayıt dışı ekonomiyle mücadelenin sürdürüleceğini ifade etti.